Tussen constitutioneel pacifisme en weer een ‘normaal’ land, wat is er nog over van artikel 9?

Activity: Talk or presentation typesInvited talkAcademic

Description

Als één van de weinige grondwetten ter wereld bevat de Grondwet van Japan (1947) een pacifismebeginsel. Artikel 9 van dit document verklaart dat het Japanse volk voor altijd afstand doet van het soevereine recht om met militair geweld internationale disputen op te lossen. Artikel 9 bepaalt tevens dat, om deze doelstelling te bereiken, Japan nooit land-, zee- of luchtmachten of ander oorlogspotentieel zal onderhouden. Ondanks meerdere serieuze pogingen van Japanse politici om artikel 9 te herzien, is deze bepaling tot nu toe ongewijzigd gebleven en is zij, althans in formele zin, nog steeds van kracht.

Tegelijkertijd ontwikkelde Japan in de afgelopen 70 jaar een geavanceerd defensiebeleid. Reeds in het begin van de jaren ’50 richtte Japan de ‘zelfverdedigingsmachten’ (SDF) op. Sinds zeker drie decennia behoren de SDF tot de vijf grootste en best uitgeruste krijgsmachten ter wereld. Vanaf begin jaren ’90 participeren de SDF bovendien in internationale militaire operaties. Een beleidswijziging van een jaar of 5 geleden moet het voor Japan mogelijk maken om de SDF in de toekomst een (nog) pro-actievere rol op het militaire wereldtoneel te laten spelen.

Tussen artikel 9 van de Japanse grondwet en de feitelijke ontwikkelingen ‘op de grond’ heeft zich een behoorlijk spanning ontwikkeld. Het zogenaamde ‘pacifisme- en defensievraagstuk’ staat zelfs bekend als het meest controversiële issue van het Japanse staatsrecht. Maar wat behelst deze spanningsrelatie precies? Hoe moet de verhouding tussen Artikel 9 en de werkelijke ontwikkeling van het Japanse defensiebeleid worden begrepen? En wat verklaart waarom Japan artikel 9 nooit aan de feitelijke situatie heeft aangepast? Die vragen komen aan bod in deze lezing.
Period9 Feb 2021
Held atNederlands-Japanse Vereniging