Vernietiging van overeenkomsten op grond van laesio enormis, dwaling of misbruik van omstandigheden: Over buitensporige nadeligheid van overeenkomsten als grond voor vernietiging en over vernietiging van buitensporig nadelige overeenkomsten op grond van dwaling of misbruik van omstandigheden, naar Nederlands, Duits en Oostenrijks recht

Translated title of the contribution: Annulment of contracts on the basis of laesio enormis, error, of abuse of circumstances: On gross prejudice of contracts as a ground for annulment and on annulment of grossly prejudicial contracts based on error or abuse of circumstances und Dutch, German, and Austrian law

Research output: ThesisDoctoral ThesisExternal prepared (IDEP)

Abstract

Het Thomistische begrip iustum pretium is verbonden met Aristoteles' idee van ruilrechtvaardigheid, dat uitgaat van gelijkwaardigheid van prestatie en wederprestatie. Een definitie van gelijkwaardigheid veronderstelt ook een definitie van het begrip waarde en de meest gerede invulling daarvan is in dit verband de (objectieve) marktwaarde. Het ruilen van goederen gold lange tijd slechts onder voorwaarden als verdienstelijk en pogingen om die voorwaarden te promoveren tot geldingsvoorwaarden voor de overeenkomst hebben geresulteerd in de causaleer: de leer dat een overeenkomst een geoorloofde oorzaak moet hebben om bindend te zijn. De deugd als voorwaarde voor bindendheid is in het contractenrecht altijd een buitenstaander gebleven, maar bleef wel hardnekkig voortbestaan. In verwaterde vorm was het vereiste van een justa causa geen belemmering voor de ongebreidelde contractsvrijheid die de 19e eeuw kenmerkte. In Frans recht leefde de causa voort als een open norm, waarmee ad hoc beslist kon worden dat een overeenkomst niet bond, omdat de overeengekomen prijs bespottelijk hoog of laag was. Maar in het algemeen was de causaleer als representant van een hooggestemde deugdzaamheid in het contractenrecht een makkelijk te belijden (en te bespotten) ideaal en had zij minder impact in het recht dan concretere rechtsfiguren, zoals voorschriften tegen woekerrentes of de diverse laesio enormis-figuren, die allen voortbouwden op Justinianus' lex secunda. Thomas van Aquino formuleerde het zo: de menselijke wet is niet bij machte alles te verbieden wat in strijd is met de deugd. Causaleer, woeker en laesio enormis, alles komt samen in de een volle eeuw in beslag nemende totstandkomingsgeschiedenis van Par. 138 Abs. 2 BGB. Dit wetsartikel verklaart die overeenkomst nietig als zijnde in strijd met de goede zeden (herken de deugd-component), waarbij iemand zich, door misbruik te maken van een zekere zwakte van de wederpartij, een buitensporig voordeel heeft laten beloven. In deze nieuwe, oorspronkelijk voor het strafrecht ontworpen, definitie van woeker is buitensporige benadeling (laesio enormis) het kernelement op een bijzonder manier: wanneer sprake is van buitensporig nadeel wordt het vervuld zijn van overige elementen vermoed, waarna de bevoordeelde partij op die punten tegenbewijs mag leveren. Ik heb deze woekerlaesio onderscheiden van de dwalingslaesio, die min of meer volgens hetzelfde patroon werkt, maar waarbij aan buitensporig nadeel nu eens niet het vermoeden van misbruik van zwakte (een wilsvrijheidsgebrek) wordt verbonden, maar een ander vermoeden, namelijk het bewustzijnsgebrek dwaling. De dwalingslaesio is volledig geintegreerd onderdeel van bijvoorbeeld het Oostenrijkse recht. De wetgever van de Nederlandse wet heeft weliswaar een rechtsfiguur 'misbruik van omstandigheden' in boek 3 opgenomen, maar daaruit eerst in twee ronden het kernelement benadeling verwijderd. Dit past in een Nederlandse traditie om benadeling als een non-issue te behandelen. Mijn stelling is dat met deze traditie gebroken moet worden. Dat is voor mij een reden om enthousiast te zijn over het proces van steeds verdergaande harmonisatie van Europese wetgeving: het dwingt de Nederlandse wetgever tot een iets rechtvaardiger recht.
Translated title of the contributionAnnulment of contracts on the basis of laesio enormis, error, of abuse of circumstances: On gross prejudice of contracts as a ground for annulment and on annulment of grossly prejudicial contracts based on error or abuse of circumstances und Dutch, German, and Austrian law
Original languageDutch
QualificationPhD
Awarding Institution
  • Open Universiteit
Supervisors/Advisors
  • Rinkes, Jacobus, Supervisor
  • Abas, P., Supervisor, External person
Award date18 Oct 2013
Publisher
Publication statusPublished - 18 Oct 2013

Fingerprint

Dive into the research topics of 'Annulment of contracts on the basis of laesio enormis, error, of abuse of circumstances: On gross prejudice of contracts as a ground for annulment and on annulment of grossly prejudicial contracts based on error or abuse of circumstances und Dutch, German, and Austrian law'. Together they form a unique fingerprint.

Cite this