Kenmerken van leeromgevingen die beroepsidentiteitsontwikkeling van mbo-studenten in economische opleidingen kunnen uitlokken.

In het economische domein zijn beroepen diffuser van aard (Reid et al., 2018) en studenten van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) starten vaak met een onduidelijk beeld van opleiding en beroep (Commissie Macrodoelmatigheid MBO, 2019). Hierdoor lijkt beroepsidentiteitsontwikkeling lastiger te verlopen dan in veel andere domeinen (Virtanen et al., 2018). Het doel van dit onderzoek was te verkennen wat leeromgevingen karakteriseert die in potentie beroepsidentiteitsontwikkeling uitlokken bij mbo-studenten in economische beroepsopleidingen.Theoretisch kaderVanuit een sociaal-cultureel perspectief op leren betekent leren voor beroepsbeoefening niet alleen dat studenten beroepscompetenties voor een specifiek beroepsveld ontwikkelen, maar ook dat zij zich onderdeel (gaan) voelen van een beroepsgemeenschap (De Bruijn, 2019). We zien beroepsidentiteitsontwikkeling als een proces van toenemende betrokkenheid bij een specifieke beroepsgemeenschap: lerenden krijgen het gevoel te passen in de wereld van een bepaald beroep (‘belonging’), worden daar langzamerhand onderdeel van (‘becoming’) en identificeren zich er uiteindelijk mee (‘being’) (Chan, 2013).Gedurende hun opleiding participeren mbo-studenten in verschillende leeromgevingen die zijn ontworpen om leerprocessen voor een beroep uit te lokken en te ondersteunen (Bouw et al., 2019; Carvalho & Goodyear, 2018). Studenten geven betekenis aan ervaringen die zij binnen die leeromgevingen opdoen (Bijlsma et al., 2016). De leeromgeving bepaalt daarom mede hoe studenten zich betrokken kunnen gaan voelen bij de beroepsgemeenschap (Colley et al., 2003).OnderzoeksvraagWelke kenmerken hebben leeromgevingen die in potentie beroepsidentiteitsontwikkeling bij mbo-studenten in economische beroepsopleidingen kunnen uitlokken?MethodeHet design van dit verkennend onderzoek is een meervoudige case-studie (Cohen et al., 2018; Yin, 2018), waarbij de cases beroepgerichte leeromgevingen zijn. Van twee economische mbo-beroepsopleidingen zijn opleidingsmaterialen geanalyseerd, waarna beroepsgerichte leeromgevingen geselecteerd zijn. Deze leeromgevingen zijn in termen van ontwerpbare kenmerken (epistimische, sociale, temporele, ruimtelijke en materiële) (Bouw et al., 2019) omschreven. Tijdens groepsinterviews met ontwerpers en docenten (Fontana & Frey, 2005) werd vervolgens besproken welk kenmerken van de betreffende leeromgeving volgens hen in potentie beroepsidentiteitsontwikkeling kan uitlokken. Daarna is er aan de hand van de fases van belonging, becoming en being een thematische analyse (Cassell et al., 2014) 259 uitgevoerd.Resultaten en onderbouwde conclusiesUit de opleidingsmaterialen worden twee dimensies zichtbaar in de potentiële bijdrage van leeromgevingen aan beroepsidentiteitsontwikkeling:1) praktijknabijheid 2) taakcomplexiteitOntwerpers en docenten benoemen leeromgevingen met eenvoudige, veelvoorkomende taken in een specifieke beroepssituatie als veelbelovend voor het uitlokken van belonging, terwijl leeromgevingen gekenmerkt door meerdimensionale beroepssituaties en holistische taken volgens hen kunnen bijdragen aan becoming. Beroepsrealistische leeromgevingen waarin studenten in authentiek ervaren situaties een grote zelfstandigheid in taakuitvoering hebben, zouden being kunnen uitlokken.Wetenschappelijke en praktische betekenisBeroepsidentiteitsvorming van studenten in het beroepsonderwijs en specifiek in diffuse domeinen (Reid et al., 2018), wordt nog weinig onderzocht (Chan, 2013). De uitkomsten van dit onderzoek leveren een bijdrage aan de kennisbasis over hoe leeromgevingen dit proces zouden kunnen stimuleren.Mbo-instellingen worstelen met de motivatietekorten van studenten (CMMBO, 2019). Beroepsidentiteitsontwikkeling heeft een motivationele waarde (Ferm, 2021), dus het is belangrijk meer zicht te krijgen op de mogelijkheden die leeromgevingen bieden om beroepsidentiteit te stimuleren