Abstract
De groeiende urgentie van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en andere milieuproblemen roept vragen op over welke variabelen opvattingen over duurzaamheid beïnvloeden. Religie krijgt binnen onderzoek naar duurzaamheid beperkt aandacht, terwijl geloof voor veel mensen een belangrijke bron vormt van betekenisgeving en morele oriëntatie. In dit onderzoek verken ik hoe christenen de invloed van hun geloof ervaren op hun duurzame overtuigingen, en welke rol hun waarden, wereldbeeld en persoonlijke norm daarin spelen; het gevoel van morele verplichting om te handelen in lijn met eigen waarden en overtuigingen.Ik heb mij laten leiden door de centrale onderzoeksvraag: Hoe ervaren christenen de invloed van religie op hun persoonlijke norm ten aanzien van duurzaamheid?
Om deze vraag te beantwoorden heb ik een kwalitatief onderzoek uitgevoerd en daarbinnen gesprekken gevoerd met leden van vijf Nederlandse kerken die zijn aangesloten bij het platform GroeneKerken.
Duurzaamheid wordt door de respondenten sterk verbonden met verantwoordelijkheid, zorg en morele betrokkenheid. Zij verschillen echter in de manier waarop zij de link leggen met hun geloof. Religie wordt meestal niet gezien als primaire drijfveer voor duurzaamheid en voor velen is het ingewikkeld het los te koppelen van andere invloeden en van wie ze zijn.
De christelijke waarden naastenliefde, gerechtigheid, matigheid en rentmeesterschap blijken belangrijke morele kaders, al roept die laatste veel discussie op. Het wordt veelal begrepen als een oproep tot zorg voor de schepping, terwijl men in de realiteit veel meer overheersing en uitbuiting ervaart. Dit weerspiegelt de veelgenoemde spanning tussen hoe de relatie tussen mens en natuur momenteel wordt vormgegeven en hoe die zou moeten zijn. Respondenten ervaren eveneens spanning tussen hun duurzame idealen en de dagelijkse praktijk, ook in hun persoonlijke mogelijkheden. Gevoelens van machteloosheid, ongemak en de vraag in hoeverre individuele inspanningen verschil maken, spelen daarin een belangrijke rol. Het geloof kan hierin ondersteuning bieden door de nadruk te leggen op waarden, eigen verantwoordelijkheid en intentie in plaats van op resultaten.
Naast religie beïnvloeden onder meer sociale normen, economische omstandigheden en praktische haalbaarheid de vorming van duurzame overtuigingen. Religie staat niet zozeer naast die andere invloeden maar werkt in op sociale, culturele en persoonlijke factoren.
Binnen kerken blijkt duurzaamheid soms een gevoelig onderwerp, waardoor terughoudendheid ontstaat om het expliciet te adresseren. Tegelijkertijd hebben kerkgemeenschappen potentie om duurzame betrokkenheid onder hun leden te versterken. Met een collectieve identiteit, rijke taal en een hechte gemeenschap kunnen zij duurzame betrokkenheid ondersteunen en stimuleren.
Voor velen heeft religie een indirecte invloed op hun persoonlijke norm ten aanzien van duurzaamheid. Die invloed loopt niet primair via expliciete geloofsregels, maar via de manier waarop waarden, wereldbeeld en morele overtuigingen met elkaar samenhangen. Deze processen spelen niet alleen op individueel niveau, maar worden voortdurend gevormd binnen sociale, culturele en kerkelijke contexten. Het christelijk geloof biedt velen een betekenisvol kader om verantwoordelijkheid voor de schepping te begrijpen, maar die invloed is bijna altijd verweven met bredere maatschappelijke en persoonlijke factoren.
Op basis van mijn bevindingen adviseer ik groene kerken om duurzaamheid te verbinden met christelijke waarden als naastenliefde en rechtvaardigheid, en om de kerk als vrijplaats te benutten, waar de basis van gemeenschappelijke waarden ruimte kan bieden voor open gesprekken over duurzaamheid zonder al te veel polarisatie.
| Date of Award | 24 Jun 2026 |
|---|---|
| Original language | Dutch |
| Supervisor | Jean Hugé (Examiner), Stijn Neuteleers (Co-assessor) & Paquita Perez Salgado (Co-assessor) |
Master's Degree
- Master Environmental Sciences
Cite this
- Standard